Trong quá trình tập luyện thể thao hàng ngày, những chấn thương nhẹ như căng cơ, bong gân, trẹo chân là điều khó tránh. Dù không nghiêm trọng, chúng vẫn thường đi kèm tình trạng sưng nề hoặc bầm tím khiến bạn khó chịu và gián đoạn thói quen vận động. Biết cách xử lý đúng sẽ giúp bạn hồi phục nhanh hơn và duy trì được nhịp độ sinh hoạt như mong muốn.
Sưng, bầm tím – dấu hiệu điển hình của chấn thương mô mềm
Chấn thương mô mềm là tình huống thường gặp trong vận động thể thao, có thể xảy ra do tập luyện quá mức, sai tư thế, va đập hoặc té ngã. Các tổn thương này thường ảnh hưởng đến cơ, dây chằng, da hoặc mô dưới da – gây ra hiện tượng sưng, đau và bầm tím tại vùng bị chấn thương.[1]
Sưng bầm là triệu chứng điển hình của chấn thương mô mềm
(Hình ảnh mang tính chất minh họa, không đại diện cho cá nhân cụ thể)
Sưng và bầm tím hình thành khi các mạch máu nhỏ bị tổn thương, khiến máu rò rỉ và tụ lại dưới da. Bên cạnh đó, khi cơ thể gặp chấn thương, phản ứng viêm cũng được kích hoạt. Đây là một phần tự nhiên trong quá trình lành thương của cơ thể. Chính phản ứng này gây ra tình trạng sưng phù tại vùng bị ảnh hưởng.[1],[2]
Nếu được xử lý đúng cách ngay từ đầu, tình trạng sưng, bầm tím sẽ nhanh chóng cải thiện, giúp bạn sớm hồi phục và hoạt động trở lại bình thường.
Các bước cơ bản xử lý sưng, bầm tím
Biện pháp không dùng thuốc – Phương pháp RICE
RICE là nguyên tắc sơ cứu ban đầu đơn giản và hiệu quả, được áp dụng ngay khi vừa gặp chấn thương mô mềm để giảm sưng đau, bầm tím và đẩy nhanh quá trình hồi phục. Phương pháp RICE gồm 4 bước sau:[3], [4]
- R (Rest – Nghỉ ngơi): Cần hạn chế di chuyển và cố gắng nghỉ ngơi trong 48 giờ đầu.
- I (Ice – Chườm đá): Dùng túi đá hoặc khăn bọc đá lạnh chườm lên vùng chấn thương trong 15-20 phút/lần, mỗi 2-3 giờ trong 24-48 giờ đầu.
- C (Compress – Băng ép): Dùng băng thun để quấn nhẹ vùng bị sưng giúp hạn chế phù nề lan rộng. Lưu ý tránh quấn quá chặt.
- E (Elevation – Kê cao vị trí chấn thương): Kê vùng bị chấn thương cao hơn tim khi nghỉ ngơi, chẳng hạn như kê chân cao trên gối khi nằm.
RICE là phương pháp chăm sóc ban đầu khi gặp chấn thương
Biện pháp hỗ trợ tại chỗ giảm sưng phù và bầm tím
Bên cạnh các bước xử lý cơ bản, bạn có thể kết hợp thêm một số thuốc dùng ngoài da như thuốc bôi, thuốc xịt hoặc miếng dán có chứa NSAID (như ibuprofen, diclofenac) – là nhóm thuốc kháng viêm có tác dụng giảm đau, giảm sưng tại vùng chấn thương. Dạng dùng ngoài giúp hạn chế được các tác dụng phụ toàn thân so với thuốc đường uống và thường được sử dụng cho các chấn thương nhẹ.[5],[6]
Tuy nhiên, NSAID không có cơ chế làm tan máu tụ, nên không giúp làm mờ vết bầm tím. Ngoài ra, việc dùng sai cách, như bôi lên vùng da trầy xước hoặc dùng quá nhiều lần trong ngày, cũng có thể gây kích ứng da.
Giải pháp hỗ trợ sâu hơn: Vai trò của kháng viêm dạng men
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định thuốc đường uống để hỗ trợ phục hồi tốt hơn. Trong đó, thuốc kháng viêm dạng men như alpha chymotrypsin thường được sử dụng. Đây là enzym có tác dụng hỗ trợ giảm sưng, giảm bầm bằng cách phân giải fibrin – lớp rào bao quanh mạch máu ở vùng tổn thương gây ứ đọng máu, dịch. Nhờ đó, thuốc giúp giảm phù nề, làm mờ vết bầm tím do chấn thương khi tập luyện và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phục hồi.[7],[8]
Thuốc có thể được dùng dưới dạng viên uống hoặc viên ngậm dưới lưỡi. Trong đó, viên ngậm có ưu điểm tiện lợi, dễ sử dụng và giúp hấp thu tốt hơn, mang lại hiệu quả nhanh hơn so với dạng uống thông thường.[9]
Tuy nhiên, dù là thuốc phổ biến và có độ an toàn cao, alpha chymotrypsin vẫn cần được sử dụng đúng cách. Việc dùng thuốc nên có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc dược sĩ, để đảm bảo hiệu quả và tránh những tác dụng không mong muốn.
Ngoài ra, vì là enzym tự nhiên, alpha chymotrypsin khá nhạy cảm với độ ẩm và nhiệt độ. Do đó, khi lựa chọn sản phẩm, nên ưu tiên loại có vỉ thuốc được thiết kế chuyên biệt gồm nhiều lớp bảo vệ, giúp hạn chế ảnh hưởng từ môi trường và giữ ổn định hoạt chất đến khi sử dụng.
Vỉ thuốc gồm nhiều lớp giúp bảo vệ alpha chymotrypsin tốt hơn
Chấn thương nhẹ trong tập luyện là điều khó tránh, nhưng nếu được xử lý đúng cách ngay từ đầu, tình trạng sưng và bầm tím thường sẽ cải thiện nhanh chóng. Việc kết hợp giữa chăm sóc ban đầu và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế sẽ giúp quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi và an toàn hơn.
VN-NP-ALV-ALP-ONA-PNC-000002-05-15-2027
Tài liệu tham khảo
- Soft Tissue Injuries [Internet]. Sports Medicine Australia. Available from: https://sma.org.au/resources/injury-fact-sheets/soft-tissue-injuries/
- Soft Tissue Injury: What It Is, Types, Causes & Treatment [Internet]. Cleveland Clinic. 2025. Available from: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/soft-tissue-injury
- Smith M. A review of the initial management of soft tissue sports injuries. Journal of Orthopaedic Nursing. 2005 May 1;9(2):103-7.
- Gopal A, Shepard S. What is the RICE Method for Injuries? [Internet]. WebMD. WebMD; 2017. Available from: https://www.webmd.com/first-aid/rice-method-injuries
- Lionberger DR, Brennan MJ. Topical nonsteroidal anti-inflammatory drugs for the treatment of pain due to soft tissue injury: diclofenac epolamine topical patch. J Pain Res. 2010;3:223-233.
- Xiong Y, Liu Y, Zhou J, et al. Clinical Practice Guidelines for Topical NSAIDs in the Treatment of Sports Injuries. J Evid Based Med. 2025;18(1):e12661.
- Shah D, Mital K. The Role of Trypsin:Chymotrypsin in Tissue Repair. Adv Ther. 2018;35(1):31-42.
- Proteolytic enzymes as a therapeutic supplement | EBSCO [Internet]. EBSCO Information Services, Inc. | www.ebsco.com. 2024. Available from: https://www.ebsco.com/research-starters/biology/proteolytic-enzymes-therapeutic-supplement
- Deepak A, Goyal AK, Rath G. Nanofiber in transmucosal drug delivery. Journal of Drug Delivery Science and Technology. 2018 Feb 1;43:379-87.